Müqavilənin dəyişdirilməsinə dair (xarici valyutada kredit üzrə) iddia ərizəsi

Bakı şəhəri Nəsimi Rayon Məhkəməsinə

 

İddiaçı: _______ va Cəmilə Əli qızı

Ünvan: Bakı şəhəri, Nizami küçəsi, ev 22, m. 156

 

Cavabdeh: _______ bank ASC

Ünvan: Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Xətai pr., ev 38

 

 

İDDİA ƏRİZƏSİ

(müqavilənin dəyişdirilməsinə dair)

           

 

21 avqust 2013-cü il tarixində _______ bank ASC (bundan sonra “Cavabdeh”) və _______ va Cəmilə Əli qızı (bundan sonra “İddiaçı”) arasında 116398-1-8357 saylı “Kredit müqaviləsi” (bundan sonra “Müqavilə”) bağlanmışdır. Müqavilənin 2.2-ci bəndinə əsasən Cavabdeh İddiaçıya 25000 (iyirmi beş min) ABŞ dolları məbləğində kredit vermişdir.

 

Müqavilə üzrə kredit ABŞ dollarında verilmişdir. Həmin kredit götürüldüyü anda Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı manatın dünyanın ən sabit valyutası olduğunu bəyan edir və milli valyutamızın möhkəmliyinin təmin ediləcəyinə söz verirdi. Uzun illər boyu Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankının Sədri olan Elman Rüstəmova tam etimad edirdik. Axı hətta milli valyutamızın əskinaslarında onun imzası da var. İmza edibsə, deməli, söz verib, öhdəlik götürüb, təsdiq edib ki, manat dəyərdən düşməyəcək. İmzasını daim çıxışları ilə də təsdiq edirdi ki, manatımız sabitdir və sabit olaraq da qalacaq.

Lakin məlum olduğu ki, 2015-ci ildə manat iki dəfə (21 fevral və 21 dekabr) və ikiqat devalvasiyaya məruz qaldı. Yəni Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı milli valyutamızı dəyərdən saldı, onun sabitliyini məhv etdi. Beləliklə də, vəziyyət əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdi.

Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 422-ci maddəsinə əsasən tərəflərin müqavilə bağlayarkən əsas götürdükləri şəraitin əhəmiyyətli dərəcədə dəyişməsi, əgər müqavilədə ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa və ya onun mahiyyətindən ayrı qayda irəli gəlmirsə, onun dəyişdirilməsinə və ya ləğv edilməsinə əsas verir. Şəraitin dəyişməsi o halda əhəmiyyətli sayılır ki, əgər tərəflər bu dəyişməni ağlabatan şəkildə əvvəlcədən görə bilsəydilər, müqaviləni əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənən şərtlərlə bağlayar və ya ümumiyyətlə, bağlamazdılar. Tərəflərin müqavilənin əsasında durmuş təsəvvürlərinin yanlış çıxması şəraitin dəyişməsinə bərabər tutulur.

İddiaçının gəliri yalnız manatdadır. Müqaviləni bağlayarkən də məhz manat gəlirini əsas götürüb. İddiaçı manatın devalvasiyasını görə bilsəydi, Müqaviləni əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənən şərtlərlə (məsələn, valyutası manat olardı) bağlayar və ya ümumiyyətlə, bağlamazdı.

 

Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 422-ci maddəsinin tətbiqi üzrə məhkəmə praktikası hələlik geniş deyil. Buna görə də müqayisə üçün bu maddənin tətbiqi üzrə presedent xarakterli ən son qərara müraciət edək.

Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının 06 oktyabr 2015-ci il tarixli, 2(102)-4426/15 saylı Qərarı ilə Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 422-ci maddəsinə əsasən borclunun vəfatı (özünü asması) şəraitin əhəmiyyətli dərəcədə dəyişməsi hesab olunaraq borcun təminatı olan ipoteka müqaviləsinə xitam verilmişdir. Həmin Qərar aşağıdakı arqumentlərlə əsaslandırılmışdır:

1)       “ipoteka müqaviləsi bağlandıqda tərəflər mövcud şəraitin başqa cür dəyişməyəcəyini”, borclunun “sağ olmasını” əsas götürmüşlər;

2)       borclunun “vəfat etməsi ipoteka müqaviləsi üzrə şəraitin dəyişməsini doğuran elə səbəbdir ki, həmin səbəb əmələ gəldikdən sonra ipoteka qoyan...həmin səbəbi xarakterinə və dövriyyənin şərtlərinə görə ondan tələb edilən qayğı və ehtiyatla aradan qaldıra bilməz”;

3)       “ipoteka müqaviləsinin qüvvədə saxlanılması və icraya yönəldilməsi” ipoteka qoyanın “müqaviləyə uyğun əmlak mənafeləri nisbətinin əhəmiyyətli dərəcədə pozulması və ona əsassız zərər dəyməsi ilə nəticələnə bilər”;

4)       ipoteka qoyan “ipoteka müqaviləsini ümumi şəkildə tanımadığı şəxslə bağlı deyil, məhz tanışı olan mərhumla bağlanmış” əsas öhdəliyin “təminatı kimi imzalamışdır. Mərhum deyil, digər şəxsin həmin müqavilənin tərəfi olduğu halda da bu şəkildə ipoteka müqaviləsinin” ipoteka qoyan “tərəfindən bağlanacağı isə iş materiallarında olan sübutlarla öz təsdiqini tapmır”;

5)       “mərhumun uzun sürən xəstəlikdən deyil, məhz özünə qəsd nəticəsində ölməsi müəyyən edilir ki, bunu da əvvəlcədən” ipoteka qoyanın “bilə bilməsi və yaxud ehtimal belə etməsi qeyri-mümkündür”;

6)       borclunun ipoteka qoyan “üçün kənar şəxs deyil, məhz yaxın tanışı olması, habelə onun ölməsini ehtimal belə edə bilməməsindən ibarət hallar”, borclunun ölməsinin ipoteka qoyan “üçün müqavilə bağlanarkən əsas götürdükləri şəraitin məhz əhəmiyyətli dərəcədə dəyişməsi kimi qiymətləndirilməsinə əsas verir”.

 

Məlum olduğu kimi, mülki hüquqda “şərtlə bağlanmış əqd” kateqoriyası var. Belə ki, Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 328.1-ci maddəsinə əsasən əgər tərəflər hüquq və vəzifələrin əmələ gəlməsini baş verib-verməyəcəyi məlum olmayan hallardan asılı etmişlərsə, əqd şərtlə bağlanmış sayılır. Təbii, insanın ölümü baş verəcəyi məlum haldır. Necə deyərlər, ölüm haqdır, onu hər kəs dadacaq. Valyutanın devalvasiyası isə baş verib-verməyəcəyi məlum olmayan haldır. Bu baxımdan əgər baş verəcəyi məlum olan ölüm şəraitin əhəmiyyətli dərəcədə dəyişməsi kimi qiymətləndirilirsə, baş verib-verməyəcəyi məlum olmayan valyutanın devalvasiyası daha böyük əsasla şəraitin əhəmiyyətli dərəcədə dəyişməsi kimi qiymətləndirilməlidir.

Buna görə də Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının yuxarıda sadalanan arqumentlərini eyni məntiqlə və daha böyük əsasla iddia predmetimiz olan Müqaviləyə şamil etmək olar:

1)       Müqavilə bağlandıqda tərəflər mövcud şəraitin başqa cür dəyişməyəcəyini, manatın sabit qalacağını əsas götürmüşlər;

2)       Manatın devalvasiyası Müqavilə üzrə şəraitin dəyişməsini doğuran elə səbəbdir ki, həmin səbəb əmələ gəldikdən sonra İddiaçı həmin səbəbi xarakterinə və dövriyyənin şərtlərinə görə ondan tələb edilən qayğı və ehtiyatla aradan qaldıra bilməz;

3)       Müqavilənin olduğu kimi qüvvədə saxlanılması və icraya yönəldilməsi İddiaçının Müqaviləyə uyğun əmlak mənafeləri nisbətinin əhəmiyyətli dərəcədə pozulması və ona əsassız zərər dəyməsi ilə nəticələnə bilər;

4)       İddiaçı Müqaviləni ümumi şəkildə tanımadığı hər hansı valyutaya deyil, məhz öz milli valyutasına və doğma Mərkəzi Bankına arxalanaraq imzalamışdır. Milli valyuta və doğma Mərkəzi Bank deyil, digər valyuta və mərkəzi banka arxalandığı təqdirdə Müqavilənin tərəfi olduğu halda da bu şəkildə Müqavilənin İddiaçı tərəfindən bağlanacağı isə hər hansı sübutlarla öz təsdiqini tapmır;

5)       Manatın uzun sürən zəifləmədən deyil, məhz ani qərar nəticəsində devalvasiyaya uğramasını əvvəlcədən İddiaçının bilə bilməsi və yaxud ehtimal belə etməsi qeyri-mümkündür. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının sözügedən Qərarı üzrə işdə borclu ipoteka qoyana ölməyəcəyi barədə vəd verməmişdi. Mərkəzi Bank isə manatın sabit qalacağını və devalvasiyaya məruz qalmayacağını həmişə vəd edirdi;

6)       Manatın və Mərkəzi Bankın İddiaçı üçün kənar deyil, məhz milli və doğma olması, habelə manatın devalvasiyasını ehtimal belə edə bilməməsindən ibarət hallar, manatın devalvasiyasının İddiaçı üçün Müqavilə bağlanarkən tərəflərin əsas götürdükləri şəraitin məhz əhəmiyyətli dərəcədə dəyişməsi kimi qiymətləndirilməsinə əsas verir.

Beləliklə, Müqavilə üzrə şəraitin əhəmiyyətli dərəcədə dəyişməsi birmənalıdır.

 

Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 422.4-cü maddəsində deyilir: “Şəraitin əhəmiyyətli dərəcədə dəyişməsi ilə əlaqədar müqavilənin dəyişdirilməsinə müqavilənin ləğvinin ictimai mənafelərə zidd olduğu və ya tərəflərə müqavilənin məhkəmə tərəfindən dəyişdirilmiş şərtlərlə icrası üçün zəruri məsrəflərdən xeyli çox olan zərər vuracağı müstəsna hallarda məhkəmənin qərarı ilə yol verilir”. Açıq-aşkardır ki, şəraitin əhəmiyyətli dərəcədə dəyişməsi ilə əlaqədar Müqavilənin ləğvi İddiaçıya müqavilənin məhkəmə tərəfindən dəyişdirilmiş şərtlərlə icrası üçün zəruri məsrəflərdən xeyli çox olan zərər vuracaq. Çünki o, borcunu dərhal tam qaytarmalı olacaq. Bu, mümkünsüz olduğu üçün Müqavilənin ləğvi Cavabdehə də xeyli zərər vuracaq. Buna görə də Müqavilənin valyutaya dair müddəası dəyişdirilməlidir.

Belə ki, Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 422-ci maddəsinə əsasən tərəflərin Müqavilə bağlayarkən əsas götürdükləri şərait rəhbər tutulmalıdır. Yəni kredit Müqavilə bağlanarkən mövcud olmuş məzənnəyə uyğun manatla ifadə edilməlidir. Bunun üçün də Müqavilənin 2.2-ci bəndində “25000 (iyirmi beş min) ABŞ dolları” əvəzinə “19500 (on doqquz min beş yüz) manat” yazılmalıdır.

 

Bu yanaşma, həmçinin Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 439.1, 439.2 və 439.7-ci maddələrinin Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına uyğunluğunun yoxlanılması və həmin maddələrin bəzi müddəalarının şərh edilməsinə dair” 14 may 2015-ci il tarixli Qərarının icrasına da xidmət edir. Məlum olduğu kimi, həmin Qərarın 6-cı bəndində deyilir: “Əhalinin maraqlarını nəzərə alaraq, xarici valyutada verilmiş kreditlər üzrə kredit müddətinin uzadılması, faiz dərəcələrinin aşağı salınması və digər güzəştli şərtlərin tətbiqi üzrə tədbirlərin bankların maliyyə imkanlarından asılı olaraq həyata keçirilməsi məqsədəmüvafiq hesab edilsin.”.

Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 130-cu maddəsinin IX hissəsinə əsasən Konstitusiya Məhkəməsinin qərarı ölkə ərazisində məcburi qüvvəyə malikdir. “Konstitusiya Məhkəməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 63.4-cü və 66.1-ci maddələrinə əsasən Konstitusiya Məhkəməsinin qərarı qüvvəyə mindikdən sonra şərtsiz icra olunmalıdır, çünki  qətidir, heç bir orqan və ya şəxs tərəfindən ləğv edilə, dəyişdirilə və ya rəsmi təfsir edilə bilməz.

Buna görə də Konstitusiya Məhkəməsinin göstərişini rəhbər tutaraq, Müqavilə üzrə kredit hər bir halda restrukturizasiya edilməlidir.

 

Yuxarıda qeyd edilənləri nəzərə alaraq və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 149-150-ci maddələrini rəhbər tutaraq,

 

XAHİŞ EDİRİK:

 

21 avqust 2013-cü il tarixində _______ bank ASC və _______ va Cəmilə Əli qızı arasında bağlanmış 116398-1-8357 saylı “Kredit müqaviləsi” dəyişdirilərək kredit üzrə əsas borc məbləğinin 19500 (on doqquz min beş yüz) manat kimi göstərilməsi barədə qətnamə çıxarasınız.

 

Əlavə olunan sənədlərin siyahısı:

1.      İddia ərizəsinin 1 nüsxəsi – 5 vərəq;

2.      Dövlət rüsumunun ödənilməsi barədə qəbzin əsli – 1 vərəq;

3.      Kredit müqaviləsinin surəti – 5 vərəq;

4.      28.03.2016-cı il tarixli pretenziya məktubunun surəti – 1 vərəq;

5.      Pretenziya məktubunun çatdırılmasını təsdiq edən poçt qəbzinin əsli – 1 vərəq;

6.      İddiaçı _______ va Cəmilə Əli qızının şəxsiyyət vəsiqəsinin surəti – 1 vərəq;

7.      Cavabdehin ünvanını təsdiq edən sənədin surəti (Azərbaycan Respublikası Vergilər Nazirliyinin rəsmi internet səhifəsindən (http://www.taxes.gov.az/) götürülmüşdür) – 1 vərəq.

 

 

                                      _______ va Cəmilə Əli qızı

 

29 aprel 2016-cı il

 

 

(Tərtib edib, Əkrəm Həsənov və onun razılığı ilə yerləşdirilmişdir)

Education - This is a contributing Drupal Theme
Design by WeebPal.